Sayıştay'dan Maden Raporu: Patronun Denetlediği Sistem Olmaz!

Madenlerdeki denetimlerin yetersizliğine işaret eden Sayıştay, yeterli sayıda uzman personel olmadığına vurgu yaptı. Denetim ve kontrolden sorumlu “daimi nezaretçinin” işveren tarafından görevden alınabildiğine işaret eden Sayıştay, “denetim görevini yapan görevlinin denetlediği kişi tarafından, her an görevden alınabilecek durumda olmasının da denetim görevinin doğasına uygun olmadığını” vurguladı.

Sayıştay’ın Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü (MAPEG) Denetim Raporu’nda, bir kez daha madenlerdeki denetimsizliğe dikkat çekildi. Raporda, “Madencilik faaliyetlerinin kontrol ve denetim görevinin yerine getirilmesi usulünün denetimin gereklerine uygun olmaması ve insan kaynağının yetersiz olması nedeniyle denetim faaliyetlerinde sorunlar ortaya çıktığı görülmüştür” denildi. 

‘GEÇİCİ GÖREVLENDİRME İLE...’

Rapora göre, 2025 yılında toplam 9 bin 297 ruhsat sahasında denetim gerçekleştirildi. Bu denetimler 271 teknik personel ve 139 “mali uzman yerine” Ankara’dan yapılan geçici görevlendirmeler ile yapıldı. Denetimler için ayrıca bir denetim personeli çalıştırılmadı. Kurumun diğer işlerinde çalışmakta olan personel görevlendirme ile denetim faaliyetinde bulundu.

Raporda, “Yani denetim için görevlendirilen personelin denetim görevi dışında görevleri de bulunmaktadır” denildi.

Raporda, teknik denetimlere ilişkin 2025 yılı denetim istatistikleri incelendiğinde, görevlendirme sürelerinin çoğunlukla, gidiş ve dönüş yol dahil, 3-7 gün arasında olup her bir görevlendirmede ortalama 4.5 ruhsatın denetlendiğine işaret edildi. En fazla görevlendirmesi bulunan 109 kişinin ortalama görevlendirme sayısının 30 olduğu kayedildi. 

SÜRE DE YETERSİZ

Raporda, “Madencilik faaliyetlerinin hassasiyeti, çeşitliliği, iş yoğunluğu, karmaşıklığı, dinamikliği dikkate alındığında, görevlendirme sürelerinin yeterli olmayacağı, mevcut denetim süreleri ile etkin bir denetim yürütülmesinin mümkün olmayacağı değerlendirilmektedir” denildi.

Mali denetimin sevk fişleri, faturalar ve maden işletmesinin muhasebesinin incelenmesi gibi uzmanlık gerektiren işleri içerdiğine işaret edilen raporda, “Ancak MAPEG’de mali denetimde uzmanlaşmış personel bulunmamakta olup kurumda diğer işlerde çalışan memurlardan mali uzman yerine görevlendirme yapılmak suretiyle mali denetimler yürütülmektedir. Nitekim MAPEG tarafından gerçekleştirilen denetimler sonucunda uygulanan idari para cezalarına ilişkin çok sayıda dava ile MAPEG’in karşı karşıya olduğu görülmektedir” değerlendirmesi yapıldı.

Mevcut insan kaynağı, uygulanmakta olan denetim yöntemi ve denetim süreleri ile denetim faliyetlerinin etkin olarak yerine getirilmesinin olanaklı olmadığı vurgulandı. 

DENETİMİN DOĞASINA AYKIRI...

Raporda ayrıca madenlerdeki “daimi nezaretçilerin” statüsü de eleştirilirken, “Maden Kanunu’nun maden işletmelerinin denetim ve kontrolünde çok önemli görevler yüklediği ‘daimi nezaretçinin’ görevine son verme yetkisinin madencilik faaliyetini yürüten işverene ait olmasının, daimi nezaretçinin etkinliğini olumsuz yönde etkileme riskini ortaya çıkarabileceği görülmüştür” denildi.

“Denetim görevini yapan görevlinin denetlediği kişi tarafından, her an görevden alınabilecek durumda olmasının denetim görevinin doğasına uygun olmadığı” da vurgulandı. Daimi nezaretçinin maden kazalarının önlenmesi ve “devlet hakkının” korunması konusundaki görevlerini güvenle yerine getirebilmesi için hukuki statüsünün güçlendirilmesi, göreve atanma ve görevden alınma usullerinin gözden geçirilmesi gerektiği kaydedildi.