Emeklinin Cebindeki Kayıp: Çalışırken Var, Emekli Olunca Yok
Kamuda döner sermaye ve teşviklerin, özel sektörde düşük bordronun emekli maaşına yansımaması milyonları gelir uçurumuna sürüklüyor. İşte Türkiye ve Avrupa kıyaslaması.
Mustafa GözaydınKöşe yazısı
Emeklinin Cebindeki Kayıp: Çalışırken Var, Emekli Olunca Yok
Mustafa Gözaydın
19.11.2026
Kâğıt üzerinde 21 bin dolarlık kişi başına milli gelir rakamları konuşulurken, emeklilik dilekçesini veren milyonlarca vatandaş büyük bir gelir uçurumuyla karşılaşıyor. Kamuda döner sermaye, teşvik ve ek derslerin; özel sektörde ise kayıt dışı düşük bordro uygulamalarının emeklilik primine yansımaması, doktorundan öğretmenine, işçisinden memuruna herkesi emeklilikte yoksulluğa mahkûm ediyor. İşte Türkiye’deki "eksik prim" düzeni ile Avrupa’nın emeklilik sistemi arasındaki çarpıcı farklar...
Ekonomi konuşurken hep büyük sayılara bakıyoruz: "Kişi başına milli gelir 21 bin dolara çıktı", "Kamu çalışanlarına şu kadar zam yapıldı..." Oysa emeklinin mutfağında, sokağın gerçeğinde bu rakamların karşılığı yok. Çünkü Türkiye’de yıllardır sessiz sedasız işleyen acımasız bir "eksik prim" düzeni var.
Prime Esas Kazanç Nedir? Bordrodaki Bölünme Nasıl İşliyor?
Prime esas kazanç, çalışanın eline geçen toplam brüt gelirin emeklilik primi kesintisine tabi tutulan ve ileride bağlanacak emekli aylığını belirleyen yasal tutarıdır. Ancak Türkiye’de çalışanın eline geçen para tek bir maaş değil; parçalara bölünmüş bir yanılsama haline gelmiş durumda.
Kamuda çalışanın maaşı; taban aylık, döner sermaye, teşvik, ek ders ve ek ödeme gibi onlarca kaleme bölünüyor. Özel sektörde ise milyonlarca işçinin maaşı kâğıt üzerinde asgari ücretten gösterilip kalanı yasa dışı biçimde elden ödeniyor. İster kamuda "döner sermaye" deyin, ister özelde "düşük bordro" deyin; ikisi de aynı kapıya çıkıyor: Çalışırken cebinize giren paranın büyük kısmından emeklilik primi kesilmiyor.
Emekli Maaşı Neden Düşüyor? Dilekçe Verildiği Gün Başlayan Yıkım
Emekli maaşlarının çalışırken alınan ücrete kıyasla yarı yarıya düşmesinin temel nedeni, düzenli yan ödemelerin prime esas kazanca dahil edilmemesi ve aylık bağlama oranlarının (ABO) düşük tutulmasıdır. Çalışırken ayakta kalmanızı sağlayan o yan ödemeler, emeklilik dilekçesini verdiğiniz sabah bir anda buharlaşıyor. Ortaya çıkan tablo ise her meslek grubunda ayrı bir yıkım yaratıyor:
- Doktorlar: Kamuda çalışan bir uzman hekimin gelirinin yarısından fazlası teşvik ve döner sermayeden oluşur. Hekim izin aldığında bile kesilen bu ücretler, emeklilikte tamamen sıfırlanır. Yıllarca hayat kurtaran bir hekimin emekli olduğu gün geliri yarı yarıya erir.
- Öğretmenler ve Akademisyenler: Üniversite hocalarının döner sermayesi, öğretmenlerin ek ders ücretleri çalışırken maaşın belkemiğidir. Ancak emeklilik primine esas kazanca dahil edilmediği için emekli oldukları gün geçim derdine düşerler.
- Memurlar ve Belediye Çalışanları: Kamudaki mühendislerden büro personeline, belediye çalışanlarının toplu sözleşme ikramiyelerinden sosyal denge tazminatlarına kadar pek çok yan ödeme çalışırken hesaba yatar, emekli olunca kesilir.
- Milyonlarca İşçi ve Bağ-Kur Emeklisi: Özel sektörde düşük prim yatırılması ve düşürülen aylık bağlama oranları yüzünden, ömrünü çalışarak geçirmiş milyonlarca emekli bugün 28.075 TL olan net asgari ücretin bile altında (23.552 TL) maaş alıyor. 30 yıl alın teri döken bir emekli, işe bugün başlayan en deneyimsiz işçinin yasal taban ücretine bile ulaşamıyor.
Avrupa’da Nasıl Oluyor? "Çalışırken Ne İse, Emeklilikte O"
Avrupa ülkelerinde ise bu tür bordro bölünmelerine yer yok. Almanya’dan Fransa’ya, Hollanda’dan İsveç’e kadar temel kural net: Çalışanın düzenli kazancının tamamı emeklilik sistemine dahil edilir.
- Almanya’da bir doktorun, mühendisin ya da işçinin maaşı parçalara bölünmez. Nöbeti, fazla mesaisi ve primi dahil tüm kazancı üzerinden kesinti yapılır. Yasal emekliliğe ek olarak işverenlerin katkı sağladığı tamamlayıcı mesleki emeklilik fonlarıyla (Betriebsrente) birlikte bir çalışan emekli olduğunda, çalışırken aldığı net maaşın %70 ila %85’ini almaya devam eder.
- Fransa’da düzenli ödenen tüm ek ödemeler temel ve zorunlu tamamlayıcı emeklilik hesabına katılır. Emekli maaşı asgari geçim sınırının altına düşürülmez; kimse 65 yaşından sonra geçinmek için yeniden iş aramak zorunda kalmaz.
İşte tam da bu yüzden, Avrupa’daki emekli bavulunu toplayıp dünyayı gezerken; bizim emeklimiz otobüs bileti hesabıyla memleketindeki köyüne bile zor gidiyor. Aradaki fark coğrafya değil, bordrodaki adalet farkı.
Çözüm Basit: Kâğıt Üzerindeki Oyunu Bitirmek
Türkiye’de ana maaşları artırmak yerine "döner sermaye, teşvik, ek ödeme" gibi yan yolların icat edilmesinin tek bir sebebi var: SGK prim yükünden kaçınarak bugünü kurtarmak. Ancak bugünü kurtarırken milyonlarca insanın geleceğini karartıyoruz. İnsanlar emekli olunca açlık sınırına düşeceği için koltuğunu bırakamıyor, gençlere yer açılmıyor.
Yapılması gereken şey karmaşık değil: Çalışanın eline geçen gerçek ücret neyse, emeklilik primi de onun üzerinden kesilmelidir. Döner sermaye, teşvik, ek ders gibi tüm düzenli yan ödemeler taban maaşın içine katılmalıdır. Aksi halde ekranlarda 21 bin dolarlık milli gelir masalları anlatmaya devam eder; ama ömrünü hastanede, okulda, fabrikada tüketmiş emeklilerimizi 3-4 bin dolarlık bir hayatta kalma savaşına mahkûm ederiz.
Yorumlar
Henüz onaylı yorum yok.
Yorum yapmak için giriş yapın veya kayıt olun.