ABD-İran mutabakatı imzalandı, 14 MADDELİK ANLAŞMA

ABD ile İran, savaşı sona erdirmeyi hedefleyen 14 maddelik geçici anlaşmayı imzaladı. Trump, Tahran’ın taahhütlere uymaması halinde saldırıların yeniden başlayacağını söylerken; anlaşma yaptırımların hafifletilmesi, dondurulan varlıkların serbest bırakılması ve Hürmüz Boğazı’nda deniz trafiğinin yeniden açılmasını öngörüyor.

ABD ile İran, savaşı sona erdirmeyi hedefleyen 14 maddelik geçici anlaşmanın metnini yayımladı. ABD Başkanı Donald Trump, anlaşmanın ihlal edilmesi halinde İran’a yönelik saldırıların yeniden başlayabileceğini söylerken, Tahran yaptırımların kaldırılması ve dondurulan varlıkların serbest bırakılması karşılığında nükleer silah üretmeme taahhüdünü yineledi. ABD ve İran, liderlerinin çarşamba günü dijital olarak imzaladığı geçici anlaşmanın metnini kamuoyuyla paylaştı. Anlaşma, iki ülke arasındaki savaşı sona erdirmeyi ve kalıcı ateşkes görüşmeleri için 60 günlük bir zemin oluşturmayı hedefliyor. Fransa’daki G7 Zirvesi’ne katılan ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın anlaşma hükümlerine uymaması halinde Washington’un yeniden saldırıya geçeceği tehdidinde bulundu. Trump, basın toplantısında, “Anlaşmayı ihlal ederlerse onları cehenneme kadar bombalayacağız. Bunu istemiyorum. Anlaşmaya uymalarını istiyorum” dedi. ABD Başkanı, kalıcı ateşkes için İranlı yetkililerle 60 günlük müzakere süreci yürütüleceğini belirterek, bu sürecin Orta Doğu’da gerilimi düşürmesini ve petrol fiyatlarını aşağı çekmesini umduğunu ifade etti. Trump, daha önce yaptığı açıklamada ise “Hoşuma gitmezse, uslu durmazlarsa bombaları doğrudan kafalarının ortasına bırakmaya geri döneriz” ifadelerini kullanmıştı. BALİSTİK FÜZE SÖYLEMİNDEN GERİ ADIM Trump, savaşın başında İran’ın balistik füze kapasitesini tamamen ortadan kaldırmayı hedeflediğini açıklamıştı. Ancak Paris’te yaptığı son açıklamada bu tutumundan geri adım attı. Trump, “Diğer ülkelerde bunlar varken İran’ın hiç füzesinin olmaması biraz haksızlık olur” dedi. Bu açıklama, ABD’nin İran’a yönelik askeri operasyonlarının temel gerekçelerinden biri olan balistik füze programına ilişkin yaklaşımında değişiklik olarak yorumlandı. İran yönetimi, Trump’ın yeni tehditlerine doğrudan yanıt vermedi. Tahran, anlaşmanın imzalanmasını diplomatik kazanım olarak sundu. İran devlet televizyonu, 1979’daki İslam Devrimi’nden bu yana ABD ve İran cumhurbaşkanlarının birlikte imzaladığı ilk anlaşma olduğu belirtilen memorandumun fotoğraflarını yayımladı. İran’ın başmüzakerecisi Muhammed Bakır Galibaf, devlet televizyonuna yaptığı açıklamada, “Askeri yöntemlerle elde etmeye çalıştığımız her şeyi müzakere yoluyla katbekat kazandık. Arada kıyas kabul etmez bir fark var” dedi. Galibaf, anlaşmanın İran’ın dondurulmuş milyarlarca dolarlık varlığının serbest bırakılmasını da içerdiğine dikkat çekti. 14 MADDELİK ANLAŞMADA NELER VAR? ABD ve İran arasında imzalanan memorandumda, Lübnan dahil tüm cephelerde savaşın derhal sona erdirilmesi öngörülüyor. Anlaşmanın başlıca maddeleri arasında şunlar yer alıyor:

• Hürmüz Boğazı’nda deniz trafiğinin tam olarak yeniden başlatılması,
• İran limanlarına yönelik ABD ablukasının kaldırılması,
• ABD’nin İran’a uyguladığı yaptırımlardan feragat edilmesi,
• İran’ın dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılması,
• İran’ın savaş sonrası yeniden inşası için 300 milyar dolarlık yatırım fonu oluşturulması,
• İran’ın nükleer silah geliştirmeme taahhüdünü yenilemesi,
• Zenginleştirilmiş uranyum stokunun Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı denetiminde yerinde seyreltilmesi.

İran, yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokunun ülke dışına çıkarılması önerisini ise kabul etmedi. Trump yönetiminin uranyumun İran dışına taşınması yönündeki talebi, Tahran tarafından reddedildi. ATEŞKES 60 GÜN UZATILDI 14 maddelik geçici anlaşma, nisan ayında ilan edilen ateşkesi 60 gün daha uzatıyor. Bu sürede tarafların kalıcı bir anlaşma için müzakere yürütmesi planlanıyor. ABD ve İranlı yetkililer, Trump ile İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın memorandumun İngilizce ve Farsça metinlerini dijital olarak imzaladığını açıkladı. İran Dışişleri Bakanlığı, anlaşmanın çarşamba günü itibarıyla yürürlüğe girdiğini duyurdu. Trump’ın anlaşmayı, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ile Versailles Sarayı’nda düzenlenen resmi akşam yemeğinden hemen önce imzaladığı belirtildi. Versailles Sarayı, Birinci Dünya Savaşı’nı resmen sona erdiren Versailles Antlaşması’nın imzalandığı yer olarak biliniyor. Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılacağı beklentisi, petrol piyasalarında ilk etapta düşüşe neden oldu. Brent petrolün varil fiyatı, savaşın başladığı tarihten bu yana en düşük seviyesine gerileyerek 80 doların altına indi. Ancak Trump’ın İran’a yönelik yeni saldırı tehdidinde bulunmasının ardından petrol fiyatları yeniden yükseldi. Brent petrolde gün içinde yüzde 1’i aşan artış kaydedildi.