İslamabad’ın attığı bu adım, İran’ın yaptırımlar nedeniyle daralan ticaret alanını genişletmeyi hedeflerken, Orta Asya’ya uzanan yeni bir lojistik ağın da önünü açıyor. Afganistan hattına alternatif oluşturabilecek koridor, bölgesel ticaret dengelerini değiştirirken Çin bağlantılı ticaret projeleriyle de örtüşen stratejik bir hamle olarak öne çıkıyor.
Pakistan, üçüncü ülkelerden İran’a yapılacak mal sevkiyatlarının kendi toprakları üzerinden transit geçişine izin verdiğini açıkladı. Pakistan Ticaret Bakanlığı’nın Pazar günü yayımladığı bildiriye göre, bu kapsamda İran’a yönelik taşımacılık için altı yeni güzergâh belirlendi.
Bu adım, İslamabad yönetiminin 7 milyar dolarlık Uluslararası Para Fonu (IMF) programı kapsamında ekonomiyi istikrara kavuşturma çabalarıyla birlikte, bölgesel ticareti artırma hedefinin bir parçası olarak değerlendiriliyor.
ALTI YENİ TRANSİT HAT
Düzenleme kapsamında Pakistan, İran’a transit taşımacılık için şu hatları devreye aldı:
Gwadar-Gabd; Karaçi/Port Qasim-Lyari-Ormara-Pasni-Gabd; Karaçi/Port Qasim-Huzdar-Dalbandin-Taftan; Gwadar-Turbat-Hoshab-Panjgur-Nagg-Besima-Huzdar-Kuetta/Lakpass-Dalbandin-Nokundi-Taftan; Gwadar-Lyari-Huzdar-Kuetta/Lakpass-Dalbandin-Nokundi-Taftan; Karaçi/Port Qasim-Gwadar-Gabd
Bakanlık açıklamasında, “Bu düzenleme, üçüncü ülke topraklarından gönderilen ve Pakistan üzerinden İran’a ulaştırılacak transit malların taşınmasını kapsar” ifadelerine yer verildi. Taşımacılığın Pakistan Gümrük Kanunu hükümlerine göre yürütüleceği belirtildi.
Bildirimde, uluslararası yaptırımlarla karşı karşıya olan İran’ın, Pakistan üzerinden üçüncü ülkelere ihracat yapıp yapamayacağına dair bir bilgiye yer verilmedi.
ASYA BAĞLANTISI GÜÇLENİYOR
Söz konusu adım, Pakistan’ın kısa süre önce İran üzerinden yeni bir transit koridorunu faaliyete geçirmesinin ardından geldi. Pakistan Transit Ticaret Genel Müdürlüğü (DGTT), Karaçi’den Özbekistan’a dondurulmuş sığır eti taşıyan ilk sevkiyatın bu koridor üzerinden gerçekleştirildiğini açıklamıştı.
Sevkiyat, Pakistan-İran sınırındaki Gabd-Rimdan kapısından geçerek yeni bir ticaret hattının açılmasını sağladı.
DGTT, bu koridorun İran ve Orta Asya ülkelerinin Karaçi ve Gwadar limanlarına erişimini kolaylaştıracağını vurguladı.
Pakistan, Orta Asya’ya ihracatta geleneksel karayolu olan Afganistan hattında yaşanan kesintiler ve artan İslamabad-Kabil gerilimi nedeniyle İran’ı alternatif bir ticaret koridoru olarak öne çıkarıyor.
DGTT yetkilileri, artan ticaret hacmi ve bölgesel bağlantıların hem Pakistan hem de bölge ülkeleri için ekonomik fayda sağlayacağını belirtiyor.
BU ADIM NE ANLAMA GELİYOR?
Pakistan’ın İran’a yönelik transit koridor açması, bölgedeki ticaret haritasını yeniden şekillendirebilecek stratejik bir hamle olarak görülüyor. Özellikle Afganistan hattındaki belirsizlikler ve güvenlik riskleri düşünüldüğünde, İran üzerinden kurulan bu yeni güzergâh, Orta Asya ile deniz bağlantısı arasında daha istikrarlı bir alternatif sunuyor.
Bu gelişme aynı zamanda Çin bağlantısını da dolaylı olarak güçlendirebilir. Gwadar ve Karaçi limanları, Kuşak ve Yol Girişimi kapsamında kritik öneme sahip. İran’ın bu hatlara entegre edilmesi, Çin’in Batı’ya uzanan ticaret ağını çeşitlendirmesine ve Orta Asya–Orta Doğu ekseninde yeni bir lojistik omurga oluşturmasına katkı sağlayabilir.
İran açısından ise bu adım, yaptırımlar nedeniyle daralan ticaret alanını genişletme potansiyeli taşıyor. Pakistan üzerinden üçüncü ülke mallarına erişim sağlanması, İran’ı bölgesel bir transit merkez haline getirebilir; aynı zamanda limanlara ve Orta Asya pazarlarına daha kolay erişim, ekonomik hareketliliği artırarak Tahran’ın izolasyonunu kısmen kırmasına yardımcı olabilir.
İRAN İÇİN ‘NEFES BORUSU
İran için bu koridor, yaptırımları tamamen aşan bir ‘çözüm’ değil ama etkilerini yumuşatan önemli bir nefes alanı yaratabilir. Üçüncü ülke mallarına daha kolay erişim ve alternatif lojistik hatlar, ticaret akışını dolaylı yollarla sürdürmesine imkân tanıyabilir. Afganistan hattı ise tamamen devre dışı kalmaktan ziyade, güvenlik riskleri ve siyasi gerilimler nedeniyle ‘tek seçenek’ olmaktan çıkıyor; İran üzerinden açılan güzergâh, daha istikrarlı bir alternatif olarak öne çıkıyor.
Bu gelişme aynı zamanda Çin açısından da dikkat çekici. Pakistan’daki limanlar ve kara hatları üzerinden İran’ın sisteme dahil edilmesi, bölgesel ticaret ağlarının çeşitlenmesini sağlayarak Pekin’in uzun vadeli lojistik planlarına hizmet edebilir. Pakistan ise bu hamleyle hem transit gelirlerini artırmayı hem de kendisini Orta Asya–Orta Doğu hattında vazgeçilmez bir ticaret köprüsü haline getirmeyi hedefliyor; yani mesele sadece ticaret değil, aynı zamanda jeopolitik konumunu güçlendirme, krizden fayda sağlama arayışı.
